ترک عادت

شما که هم‌ اکنون در حال خواندن این مقاله در خصوص ترک عادت هستید، احتمالا از طریق جست‌ و جو در گوگل یا کلیک بر لینکی در همین سایت یا سایتی دیگر، شاید هم از طریق شبکه‌های اجتماعی مثل تلگرام یا اینستاگرام به این مقاله رسیده‌اید.

بسته به اینکه کدام‌ یک از این موارد، «عادت» شما برای یافتن و خواندن مطالب جدید بوده باشد، احتمال اینکه از آن روش به این مقاله رسیده باشید، بیشتر است.

 

اما فارغ از روشی که شما را به این مقاله در خصوص ترک عادت رسانده است، مسئله مهم این است که سوالی ذهن شما را مشغول کرده است. اینکه «چطور می‌توان یک عادت را ترک کرد؟» درست است؟

اما اصلا چرا بخواهیم یک عادت را ترک کنیم؟ گام اول، از همین سوال مهم شروع می‌شود.

 

چرا ترک عادت ؟

جمله‌ای در انگلیسی هست به این مضمون که Question hooks the mind و معنایش این است که «سؤال به ذهن قلاب می‌شود.» برای همین است که همواره به ما توصیه شده است که از خودمان سوال‌های خوب بپرسیم.

 

چرا ترک عادت ؟

 

پرسیدنِ سوال‌های خوب و عمیق کمک می‌کند که حتی اگر به پاسخ هم نرسیم، در مسیرِ رسیدن به پاسخ، به دریافت‌‌های خیلی خوبی برسیم. مثلاً کسی که از خودش سوال می‌کند چطور می‌توانم اقتصاد کشورم را متحول کنم، قطعاً خیلی بیشتر از کسی رشد می‌کند که صرفا به مغازهٔ کوچک خود می‌اندیشد (و فقط هم رشد مالی منظور نیست).

بنابراین برای ترک عادت هم اول از همه باید یک سؤال خوب از خودمان بپرسیم: چرا می‌خواهم این عادت را ترک کنم؟

خودآگاهی: اهمیتِ خودشناسی برای ترک عادت

اما آن سؤالِ «چرا می‌خواهم ترک عادت کنم؟» پیش نخواهد آمد مگر اینکه فرد ابتدا به درجه‌ای از خودآگاهی رسیده باشد. یعنی به این نقطه، که متوجه شده باشد:

  1. عادتی دارد
  2. این عادت، برای ساخت زندگیِ دلخواهش عادتِ خوب و مناسب و مفیدی نیست.

گاهی ممکن است فرد از طریق مشاهدهٔ زندگی‌ اش و از طریق تفکرِ فردی به این نتیجه برسد، گاهی هم فردی از بیرون (مثلا پدر یا مادر، همسر، دوست، معلم یا کوچ) انسان را متوجه می‌کند که اسیر عادتی شده است که اگر آن را ترک کند، زندگیِ بهتری خواهد داشت.

بنابراین، برای ترک عادت باید متوجه این موارد شده باشیم (و در واقع، اینها «پیش‌نیاز» هستند برای ترک عادت):

  • من یک عادت دارم
  • این عادت، مانعِ من برای رسیدن به موفقیت و داشتنِ زندگیِ دلخواه است (یا دست‌کم، حرکت من در این مسیر را کُند می‌کند).

 

عادت چیست؟

اما برای اینکه موفق به شناخت عادت شویم که بعد آن را بسنجیم و اگر عادت خوبی نبود، برای ترک آن مصمم شویم، ابتدا باید ببینیم که عادت چیست.

در دایره‌المعارفِ آنلاینِ ویکی‌پدیا، عادت یا habit اینگونه تعریف شده است:

 

A habit is a routine of behavior that is repeated regularly and tends to occur subconsciously.

 

«عادت، یک رفتارِ روتین‌شده است که مرتبا تکرار می‌شود و بُروز آن، به شکلِ ناخودآگاه است.»

 

اگر این جمله را بخواهیم بیشتر توضیح بدهیم تا معنایش روشن‌ تر شود، باید گفت که عادت یعنی یک رفتار/کار یا مجموعه‌ای از رفتارها/کارها که در مواقع مختلف انجام می‌دهیم و برای انجام دادن آنها، فکر یا همان ذهنِ تحلیلی خود را به کار نمی‌اندازیم.

بر این مبنا، مثلا رانندگیِ خودرو برای کسی که سال‌ها رانندگی کرده، تبدیل به یک عادت شده است. این فرد بدون اینکه برای هر بار فشردن پدال یا تعویض دنده یا گرداندن فرمان و… بخواهد فکر کند، به شکل خودکار و گاهی حتی در حال گوش کردن به موسیقی یا صحبت با بغل‌دستی یا فرو رفتن در افکار مختلف، رانندگی می‌کند؛ طوری که وقتی به مقصد می‌رسد اصلا متوجه نمی‌شود این همه مسیر را چطور طی کرده است!

 

عادت چیست؟

 

عادت، مفید است یا مضر؟

اگر به همان مثالِ رانندگی توجه کنیم، درخواهیم یافت که اگر قرار بود برای هر حرکت فکر کنیم و تصمیم بگیریم، عملاً رانندگی به کاری عذاب‌ آور و خسته‌ کننده و تقریباً ناممکن تبدیل می‌شد.

مغز شگفت‌انگیز ما، با اتوماتیک یا خودکار کردن بسیاری از فرآیندها، به ما (و در واقع به خودش!) کمک می‌کند که انرژی کمتری برای کارهای روتین و تکراری صرف کنیم.

مثلاً تایپ را در نظر بگیرید. همین الان من دارم این مقاله را با استفاه از صفحه‌کلید، روی لپ‌تاپ تایپ می‌کنم. چندین و چند بار سعی کردم تا توانستم تایپ ده انگشتی را به یک عادت تبدیل کنم، چون از ابتدای آشنایی با کامپیوتر، با تایپ ده انگشتی آشنا نشدم و آن را یاد نگرفتم، مسیرهای عصبیِ این مدل تایپ در مغز من شکل نگرفته بود و هرچند نیازی نیست برای تایپ مُدام به صفحه‌ کلید نگاه کنم، اما با تبدیل کردن تایپ ده انگشتی به عادت توانستم یک عادت خوب ایجاد کنم.

 

ترک عادت

 

اما مسیر عصبی چه ارتباطی به عادت و ترک آن دارد؟

اگر تا اینجای مقاله را خوانده باشید، احتمالا این پرسش در ذهن شما شکل گرفته که مسیر عصبی چیست و چه ارتباطی به عادت و ترک آن دارد. پس اجازه بدهید خیلی خلاصه درباره مسیر عصبی و نحوه شکل‌گیری آن در مغز بگویم.

هر سلول عصبی مغز ما که به آن نورون هم گفته می‌شود (و مغز ما ۱۰۰ میلیارد ــ بله، صد میلیارد! ــ از این سلول‌ها دارد)، می‌تواند با سایر سلول‌های عصبی ارتباط برقرار کند (که تعداد این ارتباط‌ ها برای هر نورون، به ۱۰ هزار می‌رسد). این نوع ارتباط‌ ها، برای انتقال پیام‌های عصبی در مغز، و رساندن فرمان‌ ها به اعضای مختلف بدن، ضرورت دارد.

این پیوندها و ارتباط‌ها بین سلول‌های عصبیِ مغز، مرتباً ایجاد و گسسته می‌شوند؛ اما اگر یک ارتباط بارها و بارها شکل بگیرد، کم‌کم این مسیرِ ارتباطی در مغز تثبیت می‌شود و در واقع یک «مسیر» ساخته می‌شود.

وقتی مسیر ساخته شد، دیگر آنجا هست و قرار نیست هر بار برای ساخته شدن آن (یعنی ایجاد ارتباط بین دو سلول عصبی)، انرژیِ مغزی صرف شود.

تبریک می‌گویم! حالا شما نوروساینسِ شکل‌گیریِ عادت‌ها را بلدید!

آیا شکستن یک مسیر عصبی، کار راحتی است؟

 

حالا که می‌دانید بنیانِ مغزی یک عادت، پیوندهای پایدار بین سلول‌های عصبیِ مغز است، و می‌دانید که برای ساخته شدن این «مسیر» کلی وقت و انرژی صرف شده است، احتمالا می‌توانید نتیجه بگیرید که گسستن یا شکستن این مسیر هم نیازمند زمان و انرژی است.

اما بهترین راه برای شکستن این مسیر، این است که سلول‌های عصبی را وادار کنیم که مسیر دیگری را شکل بدهند. برای همین است که روان‌شناسان توصیه می‌کنند بهترین راه برای ترک عادت، ساختن عادتی دیگر است.

 

بهترین راه برای ترک عادت

 

مثلا اگر قرار است عادتِ گردشِ بی‌حد و حساب در شبکه‌ های اجتماعی را ترک کنیم، بدونِ

  1. جایگزین کردن آن با یک رفتار بهتر (مثلا قدم زدن، گوش کردن موسیقی، پرداختن به یک هنر مثل خوش‌نویسی و…)
  2. انجام مستمر رفتار جدید برای اینکه تبدیل به «عادت» شود

به احتمال زیاد در میانهٔ راهِ ترک عادت، خسته و سرخورده خواهیم شد و بازی را به مسیرهای عصبیِ شکل‌گرفته برای عادت قبلی، واگذار خواهیم کرد.

 

ترک عادت : یک خلاصهٔ ۱۰۰ کلمه‌ای

 

عادت، یعنی رفتاری که آنقدر تکرارش کرده‌ ایم که نقش آن در مغز ما حک شده است. پس برای ترک عادت، باید رفتاری دیگر را جایگزینِ قبلی کنیم و آن را آنقدر تکرار کنیم که نقشی جدید در مغز ما شکل بگیرد.

 

ترک عادت

 

البته این کاری است که گفتنش آسان‌تر است تا عمل کردن به آن! ترک عادت آگاهی، و البته اراده و عزم و صبوری می‌خواهد.

برای همین است که از شما دعوت می‌کنیم سایر مقالات در خصوص عادت و ترک آن را، در مدرسه تحول فردی بخوانید تا به آگاهی لازم برای ترک عادت مجهز شوید.

 

این مقاله هم به دردتان می خورد:

 ترک عادت ابن سینا

عضویت در خبرنامهٔ اختصاصی مدرسه تحول فردی:

با عضویت در خبرنامه سایت، جدیدترین اخبار مدرسه تحول فردی را در ایمیل خود دریافت کنید.

تبریک می‌گوییم! ایمیل شما با موفقیت ثبت شد

ظاهرا خطایی در پر کردن فرم رخ داده است. لطفا از نو بررسی و ارسال فرمایید

6 پاسخ
  1. amir
    amir گفته:

    ترک عادت امری سخت است اما با جایگزین کردن عادت جدید کم کم عادت قبل را سرکوب کرد .
    ممنون از مقاله ی بی نظیرتون ❤️

    پاسخ
  2. faezeh
    faezeh گفته:

    کاملا موافقم
    کلا ما انسان ها بر اساس یک سری عادت زندگی می کنیم که به راحتی می تونیم انها را تغییر بدیم یا جایگزین کنیم. ابته زمان می بره اما شدنیه.

    پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *